Jak się odżywiać w trakcie przygotowań do maratonu?
W przygotowaniach do maratonu potrzebujesz trzech elementów: zwiększenia zapasów glikogenu, lekkostrawnego śniadania przed startem oraz przetestowanego planu jedzenia i picia na trasie. Najczęściej stosuje się 30–70 g węglowodanów na godzinę, ale dokładna ilość zależy od masy ciała, tempa, czasu biegu i tolerancji przewodu pokarmowego.
Trzy dni przed startem – ładowanie węglowodanami
Glikogen to forma magazynowania węglowodanów w mięśniach i wątrobie. Podczas długiego biegu stanowi ważne źródło energii, a jego ograniczone zapasy mogą przyczynić się do nagłego spadku tempa, czyli tak zwanej ściany. Ładowanie węglowodanami ma zwiększyć zapasy glikogenu ponad poziom utrzymywany przy zwykłym jadłospisie.
W praktyce przez ostatnie 2–3 dni przed maratonem można zwiększyć podaż do około 8–12 g węglowodanów na kilogram masy ciała dziennie. To zakres orientacyjny, a nie cel, który każdy biegacz musi osiągnąć. Osoba ważąca 70 kg potrzebowałaby w takim modelu około 560–840 g węglowodanów, co wymaga planowania posiłków i przekąsek.
Ładowanie nie oznacza jedzenia bez ograniczeń. Pączki, ciasta z kremem, tłuste sosy i duże ilości czekolady dostarczają wprawdzie węglowodanów, ale także dużo tłuszczu, który spowalnia opróżnianie żołądka. W ostatnich dniach przed startem zwykle lepiej ograniczyć również błonnik, potrawy wzdymające i produkty, które wcześniej wywoływały dyskomfort.
Postępuj według takiej kolejności:
- Trzy dni przed startem – zwiększ udział ryżu, makaronu, pieczywa, ziemniaków, owoców o niskiej zawartości błonnika i napojów węglowodanowych, jednocześnie zmniejszając objętość treningu.
- Dwa dni przed startem – rozłóż węglowodany na kilka mniejszych posiłków, zamiast próbować zjeść większość wieczorem.
- Dzień przed startem – wybieraj znane, lekkostrawne dania, ogranicz surowe warzywa, strączki, tłuste dodatki i duże porcje. Pij regularnie, ale nie na siłę.
Produkty przydatne w tym okresie oraz te, które mogą zwiększać ryzyko problemów żołądkowych, przedstawia tabela:
| Produkt | Kategoria | Uwagi |
|---|---|---|
| Biały ryż | Zalecany | Mało błonnika, łatwo zwiększyć porcję |
| Jasny makaron | Zalecany | Wybierz lekki sos pomidorowy zamiast tłustego |
| Bułka pszenna, dżem, miód | Zalecane | Przydatne na śniadanie i jako przekąska |
| Banany, melon, arbuz | Zalecane | Owoce zwykle łatwiejsze do tolerowania niż bardzo błonnikowe |
| Fasola, ciecierzyca, soczewica | Niewskazane przed startem | Mogą powodować wzdęcia i uczucie pełności |
| Tłuste mięsa i sosy | Niewskazane przed startem | Spowalniają trawienie |
| Duże porcje surowych warzyw | Niewskazane przed startem | Zwiększają podaż błonnika i objętość posiłku |
Nie musisz kopiować przykładowego jadłospisu innej osoby. Zapotrzebowanie zależy od masy ciała, płci, wydatku energetycznego, tolerancji pokarmowej i wcześniejszych nawyków. Gwałtowne zwiększenie ilości jedzenia może wywołać większy dyskomfort niż pożytek.
Śniadanie w dniu maratonu
Zjedz główny posiłek około 2–3 godziny przed startem, choć własny rytm trawienia może wymagać dłuższej lub krótszej przerwy. Śniadanie powinno dostarczać głównie węglowodanów, a niewiele tłuszczu i błonnika. Sprawdzają się na przykład bułka pszenna z dżemem, ryż z bananem, kleik ryżowy, płatki ryżowe albo prosty koktajl na bazie banana.
Jeśli dobrze tolerujesz małą przekąskę, około 10–20 minut przed startem możesz przyjąć żel lub inną porcję dostarczającą mniej więcej 20–30 g węglowodanów. Popij ją wodą zgodnie z instrukcją produktu i własnymi testami treningowymi.
Nie testuj w dniu startu nowych żeli, napojów, śniadania ani produktów z punktów odżywczych. Nawet pokarm uznawany za lekkostrawny może zadziałać inaczej w stresie i przy wysokiej intensywności.
Kawa lub kofeina mogą być częścią strategii tylko wtedy, gdy znasz swoją reakcję. Nie wprowadzaj ich po raz pierwszy rano przed maratonem, ponieważ u części osób nasilają perystaltykę, niepokój albo potrzebę skorzystania z toalety.
Jedzenie i picie na trasie
Przy biegu trwającym dłużej niż około 90 minut samo śniadanie i ładowanie glikogenu zwykle nie wystarczą. Zacznij przyjmować węglowodany wcześnie, zanim pojawi się wyraźne osłabienie. Dla wielu biegaczy rozsądnym punktem wyjścia jest 30–60 g na godzinę, a osoby dobrze wytrenowane żywieniowo mogą tolerować do 70 g lub więcej. Wyższe wartości wymagają stopniowej adaptacji i najczęściej połączenia różnych źródeł cukrów, na przykład glukozy i fruktozy.
Praktyczniejszy jest plan oparty na czasie niż na kilometrach. Ten sam odcinek może zająć różną liczbę minut zależnie od tempa, pogody i profilu trasy:
| Czas biegu | Co przyjąć | Orientacyjna ilość węglowodanów |
|---|---|---|
| 0–30 minut | Woda według pragnienia i warunków | Bez obowiązkowej porcji, jeśli przyjęto żel przed startem |
| 30–45 minut | Pierwszy żel lub napój izotoniczny | Około 20–30 g |
| 60–90 minut | Kolejny żel, izotonik albo sprawdzona przekąska | Łącznie około 30–60 g na godzinę |
| 90–150 minut | Regularne małe porcje co 20–35 minut | Zwykle 30–70 g na godzinę |
| Ostatnia godzina | Żel lub napój zgodnie z tolerancją i tempem | Nie nadrabiaj nagle pominiętych porcji |
Żel popijaj wodą, jeśli wymaga tego jego skład. Bardzo skoncentrowane napoje i duża ilość cukrów przyjęta jednorazowo mogą pogorszyć wchłanianie oraz zwiększyć ryzyko nudności. Żele, izotoniki, banany i domowe przekąski mogą działać, ale tylko wtedy, gdy zostały wcześniej sprawdzone.
Nawodnienie trzeba dopasować do temperatury, tempa pocenia i długości biegu. Orientacyjny zakres 400–800 ml płynów na godzinę nie jest uniwersalną receptą. W chłodzie możesz potrzebować mniej, a w upale więcej. Zarówno niedobór płynów, jak i nadmierne picie zwiększają ryzyko problemów. Napoje z sodem mogą być przydatne przy dużym poceniu, szczególnie podczas ciepłego maratonu, ale ich ilość również powinna wynikać z planu testowanego na treningach.
Jeśli pojawiają się sygnały, że strategia nawodnienia wymaga korekty, zwróć uwagę na następujące objawy:
- Silne pragnienie, suchość w ustach i narastające osłabienie.
- Ból głowy, pogorszenie koncentracji lub nietypowe dreszcze.
- Uczucie chlupotania w żołądku po wypiciu dużej ilości płynu.
- Mdłości, wymioty albo gwałtowne pogorszenie samopoczucia po kolejnych porcjach napoju.
Płukanie ust napojem węglowodanowym, czyli carb rinsing, może być awaryjną opcją, gdy chwilowo nie tolerujesz jedzenia. Przepłukanie ust przez kilkanaście sekund i wyplucie płynu pobudza receptory smaku słodkiego, ale nie dostarcza istotnej ilości energii. Nie zastępuje żelu ani napoju, dlatego traktuj je jako krótkotrwałe rozwiązanie, a nie podstawę planu.
Trening jelita – jak przygotować układ pokarmowy?
Układ pokarmowy może przyzwyczajać się do przyjmowania węglowodanów podczas wysiłku. Przy wysokiej intensywności krew jest kierowana przede wszystkim do pracujących mięśni, a opróżnianie żołądka może zwalniać. Dlatego produkt tolerowany podczas spokojnego biegu nie zawsze sprawdzi się w tempie maratońskim.
Na długich wybiegach ćwicz nie tylko ilość węglowodanów, lecz także moment przyjęcia, konsystencję produktu i popijanie. Zacznij od małych porcji, a następnie zwiększaj je w kolejnych tygodniach, jeśli nie występują nudności, skurcze, biegunka ani uczucie przepełnienia.
Na treningach przetestuj:
- Żele energetyczne – różne smaki, gęstości i zawartość kofeiny.
- Napoje izotoniczne – stężenie węglowodanów, ilość sodu i objętość wypijaną na godzinę.
- Produkty stałe – banan, miękki baton, paluszki lub domową przekąskę ryżową.
- Harmonogram – przyjmowanie małych porcji co 20–35 minut zamiast dużej ilości jednorazowo.
Warto odtworzyć warunki zawodów. Sprawdź, co będzie dostępne na punktach, zaplanuj własne zapasy i przeprowadź długi trening w tempie zbliżonym do startowego. Niektóre problemy znikają po zmniejszeniu tempa, inne wymagają zmiany produktu, ilości płynu albo częstotliwości jedzenia.
Najczęstsze błędy przed i podczas maratonu
Problemy żołądkowo-jelitowe rzadko wynikają z jednego czynnika. Mogą łączyć stres, zbyt szybkie tempo, dużą porcję jedzenia, odwodnienie i produkt, którego organizm nie zna. Najczęściej kłopoty powodują:
- Rozpoczęcie ładowania dopiero wieczorem przed startem i jedzenie ponad komfort.
- Oparcie ładowania na słodyczach bogatych w tłuszcz zamiast na produktach skrobiowych.
- Duża ilość błonnika, strączków, surowych warzyw lub suszonych owoców tuż przed biegiem.
- Wypicie zbyt dużej ilości wody albo przyjęcie kilku żeli bez odpowiedniej ilości płynu.
- Zmiana żelu, napoju i śniadania jednocześnie w dniu zawodów.
Checklista na ostatni tydzień
Przed startem przygotuj prosty plan i sprawdź, czy obejmuje wszystkie elementy:
- Ustal ilość węglowodanów na 2–3 dni przed biegiem, uwzględniając masę ciała i własną tolerancję.
- Zaplanuj lekkostrawne posiłki oraz ogranicz błonnik i tłuszcz w ostatniej dobie.
- Zapisz godzinę śniadania, pierwszego żelu i kolejnych porcji na trasie.
- Sprawdź rozmieszczenie punktów odżywczych i przygotuj własne, przetestowane produkty.
- Nie wprowadzaj żadnej nowości w dniu startu.
Najlepsza strategia to taka, którą znasz z treningów: dostarcza regularnie węglowodanów, uwzględnia warunki pogodowe i nie przeciąża żołądka. Jeśli masz nawracające dolegliwości, choroby przewodu pokarmowego albo trudności z pokryciem dużego zapotrzebowania podczas przygotowań, skonsultuj plan z dietetykiem sportowym.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W przypadku chorób, nawracających dolegliwości żołądkowo-jelitowych lub zaburzeń odżywiania zasięgnij opinii lekarza albo dietetyka sportowego.



